Yeni çelik çatı, Zagreb'deki tarihi bir salon üzerinde
\[ \textsf{\textit{\footnotesize{Global 3D model of the structure}}}\]
Proje Hakkında
1924–1925 yıllarında inşa edilen ve süslü iç mekanıyla tanınan Europa Sineması, Zagreb'deki son deprem etkilerinin tetiklediği genişletilmiş proje kapsamı doğrultusunda restorasyon ve modernizasyon sürecine girmiştir. Bina, tescilli kültürel miras kapsamında yer almakta olup bu durum mühendislik stratejisini önemli ölçüde şekillendirmiştir. Acil bakım çalışmaları kapsamında ana salon üzerindeki tüm çatı ve tavan, mimari karakteri korurken güvenliği sağlayacak şekilde yenilenecektir. Daha önce salon üzerinde hafif bir boşluk olan çatı arası, yükseltilmiş HVAC ekipmanlarına ve yeni teknik sistemlere ev sahipliği yapacak biçimde dönüştürülecektir. Bu değişiklik, özgün yapıya kıyasla kalıcı yükleri artırmış ve çatı taşıyıcı sisteminin tamamen yeniden ele alınmasını kaçınılmaz kılmıştır.
\[ \textsf{\textit{\footnotesize{Main structural truss system}}}\]
Yeni sistem, birincil çelik elemanlar ile ikincil ahşap merteklerinin birleşimine dayanmaktadır. Bu hibrit yaklaşım, gerekli rijitliği ve taşıma kapasitesini sağlarken iç mekanın estetik sürekliliğini de korumaktadır. Özgün oluk biçimli tavan geometrisine sadık kalınarak salon içinden görsel izlenim muhafaza edilmektedir. Yaklaşık 3,0 m aralıklarla yerleştirilen karmaşık çelik kafes kirişlerden oluşan ana kirişler; başlıklar için HEB profiller, dikme ve diyagonaller için SHS profiller, her iki doğrultuda CHS çaprazlamalar kullanmakta ve ahşap mertekleri taşıyan çelik aşıklarla boyuna bağlanmaktadır. Tüm montaj süreci, vinç erişiminin kısıtlı olduğu yoğun bir şehir merkezi konumu gözetilerek tasarlanmış; bu durum, sahada monte edilen cıvatalı birleşimlerin tercih edilmesine yol açmıştır.
Mühendislik Zorlukları
Tescilli bir kültürel anıt içinde çalışmak, mevcut yığma yapıya müdahaleyi en aza indirirken pek çok paydaşın ve modern bina hizmetlerinin koordinasyonunu gerektirdi. Çok disiplinli ihtiyaçlar ve koruma gereklilikleri nedeniyle sık yaşanan geç aşama düzen değişiklikleri, kafes kirişi elemanlarının boyutlandırılmasını ve çok sayıda özgün birleşimin tasarımını sürekli değişen bir hedefe dönüştürdü. Geometri, oluk biçimli tavanın korunmasını sağlarken hacimli HVAC ünitelerine de yer açmak zorundaydı; bu durum, özgün çatıya kıyasla yükleme rejimini önemli ölçüde değiştirdi.
Miras otoriteleri, tarihi duvarlara ankrajı en aza indiren müdahalesiz çözümler talep etti; bu da stabilite kontrollerini daha da karmaşık hale getirdi. Kafes kirişlerin, yığma yapıya ağır yatay kuvvetler iletmeksizin ana salonu geçmesi gerekiyordu. Bu nedenle mesnet ve yatak detaylandırması, kısıtlama ile tolerans payı arasında dikkatli bir denge kurulmasını gerektirdi. Yangın güvenliği standartları da ayrı bir boyut ekledi; zira gizli çatı arası alanının, bölünmüş bir ortamda çelik elemanları güvenle barındırması gerekiyordu.
\[ \textsf{\textit{\footnotesize{Example of steel connections}}}\]
Öte yandan, kısıtlı şantiye lojistiği ve depremin yarattığı aciliyet, tasarım hızı ve yapılabilirlik üzerinde baskı oluşturdu. Büyük bileşenlerin dar şehir sokaklarından taşınması, montaj için geçici çalışmaların koordinasyonu ve artçı sarsıntılara karşı dayanıklılığın sağlanması, mühendislik zorluğunun merkezinde yer aldı. Bu kısıtlamalar, verimli dijital iş akışlarının ve güvenilir yazılım araçlarının önemini daha da artırdı.
Croatia
Çözümler ve Sonuçlar
Global analiz ve eleman tasarımı SCIA Engineer'da tamamlanmış; ayrıntılı birleşim kontrolleri ise IDEA StatiCa Connection'da gerçekleştirilmiştir. SCIA ile IDEA StatiCa arasındaki BIM bağlantısı, her birleşim için elemanların ve belirleyici iç kuvvetlerin aktarılmasını sağlayarak manuel veri girişini ve transkripsiyon hatası riskini önemli ölçüde azaltmıştır. Global analiz ile yerel birleşim doğrulaması arasındaki tasarım değişikliklerini senkronize etme imkânı, geometri veya yük dağılımındaki her geç düzeltmenin sıfırdan başlamadan yeniden kontrol edilmesine olanak tanıdı.
\[ \textsf{\textit{\footnotesize{Example of steel connections}}}\]
Croatia
Sahada kaldırma ve erişim kısıtlamaları daha küçük montaj parçalarını gerektirdiğinden, tüm birleşimler cıvatalı olarak tasarlandı; bu sayede parça bazlı bir montaj stratejisi benimsendi. Bu yaklaşım, kısıtlı alanlarda kaynak yapmanın getirdiği riski azalttı ve müteahhidin net bir kurulum sırası planlamasına olanak sağladı. IDEA StatiCa'nın tek seferde çok sayıda yük kombinasyonunu değerlendirebilmesi optimizasyonu hızlandırırken sezgisel arayüzü, ekibin öğrenme sürecini kısalttı ve kafes kirişi düzeni ya da MEP koordinasyonu değiştiğinde hızlı yeniden kontrolleri destekledi.
Proje, çelik elemanlar ve birleşimler için Eurocode tabanlı bir iş akışıyla yürütüldü; IDEA StatiCa birleşimlerin yönetmeliğe dayalı doğrulamasını sağlarken SCIA Engineer global yapısal modeli yönetti. Bu entegre süreç, salonun miras profilini koruyan, tarihi kabuğa müdahale gerektirmeksizin modern tesisatı barındıran, montaj dostu ve sağlam bir çatı sistemi ortaya koydu. Tasarım bu sayede binanın güvenliğini güvence altına alırken Zagreb'in en değerli simge yapılarından birinin uzun vadeli kültürel kullanımına da olanak tanıdı.
Sonuç
Europa Sineması, Zagreb şehrinin kültürel simgelerinden biridir ve gelecek nesiller için korunmaya değerdir.
Acil bakım projesi, binanın tamamını modernize edecek,
güvenliği önemli ölçüde artıracak ve hizmet ömrünü uzatacaktır.
IDEA StatiCa, çelik yapıların hesabına önemli katkı sağlamıştır. Bu program, karmaşık birleşimlerin hesaplanması için ideal bir araçtır; yapının tasarımını ve optimizasyonunu büyük ölçüde kolaylaştırırken zamandan da tasarruf sağlar. Bu, şirketin IDEA StatiCa'yı kullandığı ilk projelerden biridir ve gelecekte de kullanmaya devam edeceği kesindir.
Intrados Projekt d.o.o. Hakkında
Intrados Projekt d.o.o., başta mevcut yapıların yenilenmesi ve yeniden yapılandırılması alanında olmak üzere tasarım ve denetim konularında uzmanlaşmış bir şirkettir. Özellikle tescilli kültürel miras kapsamındaki binalarda yürütülen çalışmalarda uzmanlaşmıştır. Şirket, 2016 yılında kültürel mirasın korunması ve muhafazasına ilişkin görevleri yürütmek üzere Kültür Bakanlığı'ndan izin almış, yılların deneyimine sahip tasarımcılar Martina Vujasinović ve Hrvoje Podnar tarafından kurulmuştur.